In ‘Het einde’ trekt een ik-figuur de conclusie uit een leven dat heen en weer geslingerd is tussen land en zee. Vroeger, toen hij diep in het binnenland woonde, werd hij verteerd door een onstilbaar wee; het beeld van de gier die aan de lever vreet, roept de mythische straf van Prometheus op, bij wie de kwelling steeds terugkeert. Zijn besef was toen al: geen streek geeft mij bestand. Daarom zocht hij het ver op zee. Maar nu hij ver gevaren heeft en alleen op de oceaan ligt, ontdekt hij het omgekeerde verlangen: het trekken als een eb naar het verre, vaste, bruine land. De slotsom is hard: nergens vind ik vree, op aarde niet en niet op zee. Alleen de laatste smalle ree, van hout in zand, biedt uitzicht op rust. Die laatste ree is geen haven maar een grafkist in de aarde; het hout van het schip is verwisseld voor het hout van de dood.
De vorm onderstreept die beweging. Het gedicht bestaat uit drie strofen van vijf regels, met een strak rijm dat per strofe wisselt. In de eerste strofe rijmen land, want en bestand op elkaar, terwijl wee en zee daar doorheen klinken. In de tweede strofe liggen heb en eb als buitenste rijmen om alleen, Sint-Heleen en heen; in de derde strofe vormen land en zand een omarming om vree, zee en ree. Zo hoor je als het ware een golf heen en weer gaan, van land naar zee en weer terug. Het ritme is nergens helemaal regelmatig, maar juist daardoor klinkt het als een innerlijke stem die aarzelend tot inzicht komt. De openingsregel begint als een herinnering (‘Vroeger’), het tweede couplet plaatst daar een tegenwoordige ervaring tegenover (‘Maar nu’), en het slot markeert een weten (‘Nu weet ik’). De allerlaatste regel valt op door zijn kortheid: na de langere versregels is ‘Van hout in zand’ bijna een afsluitend deksel.
De beelden versterken het centrale conflict. ‘Diep in ’t land’ staat tegenover ‘ver op zee’; het binnenland wordt geassocieerd met een knagend wee, de oceaan met leegte en alleen-zijn. De eilanden Tristan da Cunha en Sint-Helena zijn zo afgelegen dat ze niet door de kimmen heen boren: aan de horizon is er niets dat houvast biedt, geen land dat de leegte breekt. Het woord ‘onstilbaar’ is hier cruciaal, want de onrust zit niet in de plaats maar in de spreker zelf. Ook het tijdsbeeld ‘eb’ is veelzeggend: eb is geen nieuw vertrek, maar een terugstromen, een onvermijdelijk verlangen in de tegengestelde richting. Het land is ‘vast’ en ‘bruin’ — woorden die tegelijk geborgenheid en aarde oproepen, maar ook de bruine grond van een graf. De term ‘ree’ komt uit de zeemanswereld en betekent een ankerplaats, maar door de combinatie met ‘van hout in zand’ schuift de betekenis naar een kist die in de droge aarde wordt gelegd.
Wat dit gedicht bijzonder maakt, is dat het een romantisch verlangen naar de verte niet verheerlijkt maar ontmaskert. De ik-figuur zoekt zijn heil in beweging, maar komt erachter dat geen uiterlijke plek hem innerlijke vrede kan geven. Die gedachte wordt in vijftien regels zo strak uitgewerkt dat er geen woord te veel staat. Slauerhoff, die als scheepsarts de zeeën bevoer, kon dit besef met een vanzelfsprekend maritiem vocabulaire formuleren; toch heeft het gedicht geen biografische details nodig om te overtuigen. De archaïsche klanken (‘vree’, ‘kimmen’, ‘den oceaan’) geven het geheel een tijdloze ernst. Het einde is daarmee niet alleen de titel, maar ook de enige haven die werkelijk bestand biedt: geen verlossing in de ruimte, alleen rust in het graf.