Most read ▸
Максім Багдановіч
I.
Калі смутак моцна дзьме душу маю,
І шкада мне дзён загубленых сваіх, —
Я паціху песьні сумныя пяю,
Ўсю жуду сваю выкладываю ў іх.
Ціха песьня разьліваецца, зьвініць,
Вымаўляе, як я моладасьць згубіў,
Як дагэтуль не патрапіў палюбіць,
І саўсім, бадай, праўдзіва 'шчэ ня жыў.
II.
А як родную згадаю старану,
Як згадаю яе беднасьць і нуду, —
Сэрца сьцісьнецца, і я пяяць пачну, —
Мо' душу хоць трохі гэтым адвяду.
Грозна песьня разьліваецца, грыміць,
Долю горкую, мужыцкую кляне,
хацелася інтэлектуальнага гумару
ці моцнай жыццёвай сатыры
закрываў вочы на бл...тва аднагрупніц
і аднакласнікаў былых свінства
быў гатоў да любога
выкінутага лёсам нумару
ды стала страшна
калі ў трыццаць чатыры
ад бухла памёр сябар дзяцінства
кожнае імгненне мае
свой пункт незваротнасці
можна экспрэсам праляцець
праз маладосць
так і не дазнацца
хто ты на самай справе ёсць
а пасля сусвет палягае
Мы дзесьці размінуліся,
Як хвалі.
Успенілі прыбой
Чыёй віны?
Мы лёс свой дабрачынны
Памянялі,
Як памянялі коней
Цыганы.
Ні выкрыку,
Ні выбрыку пустога,
Што раздзірае душы
І раты,—
О мне хапіла б
Ласкавага слова,
Калі б Яго
Сказаў
Калі на берагах тваіх высокіх
Заранкай днее вока вугалька,
Я чую твой неўтаймаваны рокат.
Плыві, плыві, празрыстая рака!
Маёй вясны адкрытая старонка,
Ў табе я чую спеў сваёй сястры.
Хіба не тут цвілі вянкі з рамонкаў
І на Купалле ладзілі кастры...
Хіба не ты люляла на далонях
Лілеяў сны і думы мужыка,
Тапіла гнеў, паіла быстрых коней,
Буслінага чакала важака?!
Я чую твой неўтаймаваны рокат,
Калі ты воды плыткія нясеш.
Плывеш, рака, змялелая ў высокіх
У берагах.
Не аклікаць і не чакаць
Надзеі, нібы пены мыльнай.
І пасля лічбы «35»,
Душа, ты прагнеш быць стабільнай.
О бог з табой, мой вечны жаль!
Ды буду зноў за песню брацца
І, ахалоджваючы жар,—
Аб лёд маўчання апякацца.
Ну што ж, калі ўжо выпаў лёс,
Быць мужнай — Муза загадае!
Няхай прачулена — да слёз! —
Смяецца слова і рыдае.
Хай золь і вецер у акно,
Хай пераважыць скрухі шаля.
Жыццё паэта? Вось яно:
Непастаяннае, як хваля!
Лёгка слалася дарога,
Не скупілася надвор’е,
І ўзляталі нашы думы
Вышай роднага парога,
Вышай коміна над хатай,
Вышай пёрыстых аблок!..
Ці ж дарэмна зрок і сіла
Перайшлі ў нас з самых мудрых,
Нескароных і ласкавых,
Мужных вояў, шчыраўніц?
Але ж ёсць: лятаем ніжай!
Ніжай праўды і сумлення,
Ніжай ласкі і даверу,
Ніжай розуму свайго.
Ружовы цвет і хараство садоў.
Адкрыты жаль заложніцы-эпохі.
А на зямлі не менее удоў,
Нібы ва ўсім павінны катастрофы.
Чытай сябе і вывучай, паэт,
Маліся на магілы і бярозы.
Калі ж нарэшце вылюднее свет
І скончацца ваенныя пагрозы?
Калі ж дашчэнту згіне яд і тля
І станецца любоў невыпадковай?
Бо, як жанчына, цягнецца зямля
Да абароннай ласкі мужыковай.
Дваццаты век. Бары і курганы.
Радзінны спеў і пошум Белавежы.
Мы ўсё яшчэ будуемся з вайны
І — ад вайны! — няўжо ізноў залежым?
Паглядзеў кіно
Дый зноўку
Ясь шкадуе
Ў лесе воўка.
Не, няпраўда,
Ён – не злыдзень,
Ён галодны
Цэлы тыдзень.
Без нары ён,
Без бярлогі,
Яго кормяць,
Кажуць, ногі.
Эх, забег бы
Ён да Яся –
Мама смажыць
Бульбу з мясам.
Прыскам пылае і жарам,
Жарам дрыжыць, зіхаціць,
Як бы свет вечным пажарам
Хоча абняць і спаліць.
Звугліла высі-загоны,
Звугліла долы-лагі,
Завалакла лес зялёны
Ў чорныя дыму кругі.
Сцежкі заслала агніцай —
Белым пякучым пяском,
Выссала рэчкі-крыніцы,
Ў дно іх зірнула агнём.
Саванам бледна-замглёном
Свету душу спавіла,
Потам крывава-чырвоным
Вочы зямлі заліла.
Дружа мой, сокале ясны, крылаты,
Крыллі навекі апалі твае,—
Ты ўжо не прыйдзеш на нашыя святы,
Голас твой песень для нас не спяе.
Слёзамі дожджык пальецца на грудзі,
Насып-магілку абсыпе расой,—
Слёзы высушываць сонейка будзе,
Сонейка будзе заўсёды з табой.
Восенню кветкі завянуць у полі,
Кветцы засохшай ізноў не цвісці,—
Думкі твае не завянуць ніколі,
Думкі аб нашым прыгожым жыцці.
Дарогай шырокай, з дарогі нялёгкай,
Дый многа без ліку гадзін,
На кій абапёрты, стары і абдзёрты,
Ішоў падарожны адзін.
Ішоў ён да вёскі, што блізка дарожкі
У полі пад лесам была;
Там некалі даўна ён жыў добра, слаўна,
Там моладасць-радасць прайшла.
Там кінуў ён хатку, і бацьку, і матку,
І жонку пакінуў сваю,
І дзетак маленькіх, прыгожых, міленькіх,
Пакінуў усю там радню.
У дальняй старонцы лет многа бясконца
Пражыў у бядзе ён цяжкой;
Ні шчасця, ні долі не бачыў ніколі,
Бядуючы слёзна парой.
Гэй, ты, сэрцайка,
Не тужы, замры!
Душа смутная,
Песень не твары!
Бо каму ж, каму
Ў жалю запяю?
Хто паслухае
Песню-жаль маю?
Можа б, выслухаў
Мяне ўбогі брат,—
Не да песенек,
Горам хто багат.
А шчаслівы хто,
Хто багат ва ўсім,—
Песня жальбная
Не пад мысль такім.