Выйду, выйду я з хацінкі
Ў зялёны садок,
Пайду к грушцы пад галінкі,
Пасяджу кусок.
Шуміць грушка нада мною,
Трасуцца лісткі,
Душа поўна неспакою,
Ў сэрцы жаль такі.
Навяртаюцца на вочы
Слёзы, як раса,
Светлых думак гнаць не хоча
Моладасць-краса.
Лятуць толькі думкі здаля,
Хмурныя, як я.
Гасяць, давяць смуткам, жалем
Прасветласць жыцця.
Чую звон я нудны,
Рэдкі, невясёлы.
Дзень сягоння будны,
Не святкуюць сёлы.
Чую прычытанне,
Чую плач я нечы,
Скончыўся заранне
Век твой, чалавеча.
Вось труну я бачу,
Кучка йдзе народу.
Колькі жалю, плачу!
Жонцы мужа шкода,
Мужа маладога,
Добрага Рыгора,
І сабе у Бога
Просіць смерці з гора.
У бераг высокі, дзе лозы растуць,
За хвалямі хвалі бягуць,
І ўсхліпвае рэчка ў пясках залатых,
Як маці па дзецях сваіх.
І ў беразе вербы злучаюць свой сум
У гэты нярадасны шум.
І неба маркотна, і хмары плывуць,
Іх слёзы на землю цякуць...
Прыбіты вадою на срэбраны гак,
Ляжыць невядомы бядак,
Ваяка-салдацік ад дому ўдалі...
Яму не знайшлося зямлі!
Эх ты, небарака! То, знаць, па табе
Ўсё вецер сумуе ў вярбе,
І рэчка у хвалях-жалобе бяжыць,
І смутак імглісты ляжыць...
За сялом у полі,
У жоўценькім пясочку,
Пахавала маці
Маладую дочку.
Знікла яе радасць —
Старасці апора,
І няма уцехі
Ў мацярынскім горы.
Ёй ніхто не верне
Дарагой дачушкі.
Плачуць па дзяўчыне
Сваякі і дружкі.
Плача па ёй мілы,
Жаль яго вялікі,
Гора ж яго сціхне,
Змоўкнуць сэрца крыкі.
Ляжыш ты ў зямлі, мая зорка.
Адвечнае неба ўсё тое,
І тая ж навокал гаворка,
І тое ж жыццё маладое.
Як лепшае Божжа стварэнне,
Прайшла ты дарогай святою,
А следам святое гарэнне
У ногу ішло за табою.
І сёння адзін я і хворы,
Прадсмертным ахоплены страхам,
Стаю анямелы і ў горы,
Схіліўшыся ціха над прахам.
Вянуць дарэмна ў глухіх закавулках,
Ў нізкіх далінах, на ціхіх рачулках
Кветачкі, дзеткі вясны.
Рэдка хто бачыць, як жыцце іх гіне,
Вока людское на іх не спачыне —
Вянуць і сохнуць адны.
Толькі іх сонейка песціць, цалуе,
Толькі іх ветрык спакойна шануе,
Роска змывае іх твар.
Смутак агорне, і горка мне стане,
Жаль нейкі душу і сэрца апране,
Шкода, што гіне так дар.
Мілыя кветачкі, ясныя зоркі!
Я б перанёс вас на горы, узгоркі,
Каб вы ўсім відны былі;
Каб, пазіраючы, як вы прыгожы,
Дым бялявы, дым празрысты
Тчэ ў паветры паравоз,
І бяжыць у даль імглісту
Рад заплаканых бяроз.
Лес і гай, палі і логі,
Луг, узгоркі і груды,
Крыж, крыніцы і дарогі —
Ўсё паўнюсенька жуды...
А на сэрцы так маркотна;
Жаль ў душы і ў сэрцы жаль...
І здаецца, ў тон гаротна
Мне уторыць гэта даль.
Шкода мне прыгоды Божай,
Маладой вясны прыгожай,
Шкода мне вясны!
Мне дзянькоў вясёлых шкода,
Жыцця радаснага ўсходу,
Неба глыбіны.
Залатога бляску сонца,
Што скрозь хмарак валаконцы
Кідала лучы.
Грозна хмары падымалісь
І грамамі адклікалісь,
Ў небе плывучы.
Змоўклі песні веснавыя,
Збеглі хмары грамавыя
Ў невядомы край.
Ссохлі травы, звялі кветкі,
Маці ў службу выпраўляе
Родную дзяціну,
Выпраўляючы, хавае
Горкую слязіну.
– Будзь паслушная, дачушка, –
Навучае матка,
– Дагаджай чужым ты, служка,
Ды цярпі, дзіцятка!
Не адзін раз твае вочкі
Заплывуць слязою.
Твая доля цямней ночкі –
Цяжка быць слугою!
Бо не ўважыць чужаніца
Ручак тваіх белых,
Поту выльецца крыніца
З шчочак загарэлых.
Ой ты, вецер неспакойны!
Дзьмеш ты безустанку,
Адну песню нам спяваеш,
Адну баеш байку.
То заплачаш сіратою
Над убогай хатай;
То застогнеш, як над нівай
Селянін-араты;
То засвішчаш за вугламі,
Жалем разальешся;
То сярдзіта ў дзверы стукнеш,
Злосна засмяешся...
Ой ты, вецер неспакойны,
Ты мой брат па долі!
Раскідаем смех і слёзы
Мы у чыстым полі.
Вецер дзьме і вые,
Што аж мыслі рвуцца,
Змоўклі песні тые,
Што іграў на дудцы.
Раз яшчэ зайграю
У астатняй хвілі
Для тых, што жаль маю,
Што мяне забылі...
Эх, скручу я дудку!
Такое зайграю,
Што ўсім будзе чутка
Ад краю да краю!
Ой! то будзе гранне,
Як на павітанне
І як на васэле,
Нядоўга тыкеле:
Прэндка скончу песні...
Покі дудка трэсне,
Ці паглохнуць людзі,
Ці высахнуць грудзі,
Сілы надарвуцца
На радаснай дудца,
І выцякуць слёзы
На сухія лозы...