Niepewność — Analiza wiersza

Gdy cię nie widzę, — nie wzdycham, nie płaczę, Nie tracę zmysłów, kiedy cię zobaczę; Jednakże, gdy cię długo nie oglądam, Czegoś mi braknie, kogoś widzieć żądam, I tęskniąc, sobie zadaję pytanie: Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?

Gdy z oczu znikniesz, nie mogę ni razu W myśli twojego odnowić obrazu; Jednakże nieraz czuję mimo chęci, Że on jest zawsze blisko mej pamięci. I znowu sobie powtarzam pytanie: Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?

Cierpiałem nieraz, nie myślałem wcale, Abym przed tobą szedł wylewać żale; Idąc bez celu, nie pilnując drogi, Sam nie pojmuję, jak w twe zajdę progi; I wchodząc, sobie zadaję pytanie: Co tu mię wiodło? przyjaźń czy kochanie?

Dla twego zdrowia życia-bym nie skąpił; Po twą spokojność do piekieł-bym zstąpił; Choć śmiałej żądzy niema w sercu mojem, Bym był dla ciebie zdrowiem i pokojem. I znowu sobie powtarzam pytanie: Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?

Kiedy położysz rękę na me dłonie, Luba mię jakaś spokojność owionie; Zda się, że lekkim snem zakończę życie, Lecz mnie przebudza żywsze serca bicie, Które mi głośno zadaje pytanie: Czy to jest przyjaźń? czyli też kochanie?

Kiedym dla ciebie tę piosenkę składał, Wieszczy duch memi ustami nie władał; Pełen zdziwienia sam się nie postrzegłem, Skąd wziąłem myśli, jak na rymy wbiegłem; I zapisałem na końcu pytanie: Co mię natchnęło? przyjaźń, czy kochanie?

Show the whole poemHide the poem

Aplikacja Learn Poems

Wypróbuj aplikację Learn Poems

Wszystko z trenera na stronie i jeszcze więcej: nowe ćwiczenia, nagrywanie głosu i udostępnianie, przypomnienia, szybka powtórka.

Adam Mickiewicz, jeden z najważniejszych poetów polskiego romantyzmu, w liryku «Niepewność» zapisuje stan trudny do nazwania: uczucie, które nie chce być ani czystą przyjaźnią, ani gwałtownym kochaniem. Podmiot wypowiada się w pierwszej osobie, bada własne reakcje, porównuje je i wciąż dochodzi do tego samego znaku zapytania. Tytułowa niepewność nie jest więc oznaką słabości, ale subtelną metodą poznawania siebie.

Wiersz składa się z sześciu zwrotek, każda ma sześć wersów o regularnym jedenastozgłoskowcu i rymach parzystych: aa bb cc. Ten spokojny, powtarzalny rytm brzmi niemal jak melodia, w której myśl krąży wokół jednego pytania. Dwa ostatnie wersy każdej zwrotki tworzą refren: za każdym razem wraca formuła „czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?”, choć w kolejnych strofach zmienia się jej brzmienie. Ta powracająca kwestia nie zostaje rozstrzygnięta, a przez to staje się osią całej konstrukcji.

Pierwsze trzy zwrotki pokazują rozdźwięk między brakiem wyraźnych objawów miłości a wewnętrznym przyciąganiem. Podmiot nie wzdycha i nie płacze, gdy nie widzi adresatki, nie traci zmysłów na jej widok, a jednak długie rozstanie wywołuje w nim brak, którego nie umie nazwać inaczej niż przez nieokreślone „czegoś” i „kogoś”. Podobny paradoks dotyczy pamięci: nie potrafi odtworzyć jej obrazu, a mimo to czuje, że jest on blisko pamięci. W trzeciej zwrotce pojawia się gest mimowolnej wędrówki — bohater idzie bez celu, nie pilnuje drogi, a jednak trafia w progi ukochanej. Słowo „progi” ma tu podwójny sens: oznacza dom, ale też granicę między światem zewnętrznym a intymnym. Motyw pytania zmienia się wtedy z „co czuję?” na „co mnie prowadzi?”.

Druga część wiersza przesuwa akcent z psychologicznej obserwacji ku poświęceniu i cielesności. W czwartej zwrotce podmiot deklaruje, że dla zdrowia i spokoju ukochanej zstąpiłby do piekieł. To gotowość heroiczna, ale obok niej pojawia się znamienne wyznanie: „śmiałej żądzy niema w sercu mojem”. Uczucie nie jest więc podszyte namiętnością, lecz pragnieniem bycia czyimś zdrowiem i pokojem — troską bliską przyjaźni, choć zbyt absolutną, by pozostała zwykłą życzliwością. W piątej zwrotce dotyk dłoni przynosi ukojenie, porównane do lekkiego snu, ale natychmiast budzi mocniejsze bicie serca. To właśnie ciało, a nie rozum, zadaje głośno pytanie o charakter uczucia, jakby wiedziało więcej, niż pozwala wypowiedzieć język.

Ostatnia zwrotka ma wymiar autotematyczny. Powstanie „piosenki” nie wynika z wieszczego natchnienia, lecz ze zdziwienia: myśli i rymy pojawiają się niemal same, jakby podyktowane tym samym niepokojem, który przenika cały wiersz. Pytanie „co mię natchnęło?” przenosi niepewność z uczucia na sam akt pisania. Dzięki temu liryk staje się nie tylko zapisem relacji, ale też świadectwem twórczości, która rodzi się z nienazwanego poruszenia.

Znaczenie «Niepewności» polega na tym, że zamiast pewności pokazuje uczucie w stanie zawieszenia. W romantycznej poezji miłość bywała żywiołem, rozpaczą lub uniesieniem; tutaj jest cicha, czujna i pełna sprzecznych sygnałów. Powtarzane pytanie nie oczekuje odpowiedzi, lecz każe czytelnikowi przyjrzeć się własnym rozpoznaniom. Właśnie ta otwartość sprawia, że wiersz nie zmienia się w szkolną deklarację, lecz pozostaje żywym pytaniem.

Read also

More by Adam Mickiewicz

All poems
DreamyAdam Mickiewicz

Do samotności

Samotności! do ciebie biegnę jak do wody Z codziennych życia upałów; Z jakąż rozkoszą padam w jasno-czyste chłody Twych niezgłębionych kryształów!
ContemplativeAdam Mickiewicz

Bakczysaraj

Jeszcze wielka, już pusta Girajów dziedzina! Zmiatane czołem baszów ganki i przedsienia, Sofy, trony potęgi, miłości schronienia, Przeskakuje szarańcza, obwija gadzina.
RomanticAdam Mickiewicz

Do Laury

Ledwiem ciebie zobaczył, jużem się zapłonił, W nieznanem oku dawnej znajomości pytał; I z twych jagód wzajemny rumieniec wykwitał, Jak z róży, której piersi zaranek odsłonił.