Sześć krótkich wersów, kilka słów rzuconych mimochodem – a rozgrywa się w nich cała mikroskopijna scena. Osoba mówiąca zwraca się do mężczyzny: dotknęła go jak motyl egretą, przeprasza i tłumaczy, że to było niechcący. Wiersz zaczyna się od wyznania dotyku, a kończy zdaniem, które z pozoru wszystko wyjaśnia, a naprawdę wszystko komplikuje: „zapomniałam, że jestem kobietą”. Ta miniatura nie opowiada o wielkich wydarzeniach, lecz o krótkim spięciu między tym, co społeczne, a tym, co zmysłowe.
Centralnym napięciem utworu jest zderzenie przeprosin z pożądaniem. „Przepraszam” i „to było niechcący” należą do języka codziennej grzeczności, ale już po chwili pojawia się zdanie zupełnie inne: „pan jest jak czarny irys smukły i gorący”. To nie jest zdawkowa uwaga. To akt patrzenia, oceny, zachwytu. Bohaterka dotyka przypadkiem, ale widzi nieprzypadkowo: precyzyjnie dostrzega sylwetkę, barwę, temperaturę. W tym zderzeniu rodzi się pytanie, ile w dotknięciu było nieuwagi, a ile ciekawości, która nie zdążyła przybrać formy świadomego gestu.
Obrazy są tu nie tylko ozdobą. Tytułowy motyl nadaje całości ton: to stworzenie zbyt lekkie, by zranić, a jednak wystarczająco obecne, by zostawić ślad. Motyl i egreta – delikatny pióropusz, ozdoba z piórek – zamieniają dotknięcie w muśnięcie, kontakt ulotny, niemal bezcielesny. To gest niby nic nieznaczący, a jednak domaga się komentarza. W drugim porównaniu role się odwracają: to nie kobieta jest kwiatem, lecz mężczyzna. Czarny irys łączy elegancję z mrokiem, rzadkość z namiętnością. „Smukły” podkreśla wysmukłą linię ciała, a „gorący” wykracza poza wrażenie wzrokowe – dotyczy ciepła, bliskości, cielesnego napięcia. Kobieta staje się podmiotem spojrzenia, mężczyzna – jego zmysłowym obiektem.
Konstrukcja wiersza wspiera to napięcie. Wersy są nieregularne; najdłuższy otwiera całość, po czym następuje krótkie, urwane „przepraszam”, które przecina rytm jak zawahanie w rozmowie. Brak wielkich liter i kropek sprawia, że wypowiedź płynie jednym tchem, a zarazem nie ma w niej spokojnej pointy – wszystko pozostaje niedomknięte. Współbrzmienia wiążą ze sobą ważne słowa: „egretą” pobrzmiewa w „kobietą”, a „niechcący” w „gorący”. Dzięki temu delikatne muśnięcie łączy się z kobiecością, a przypadek z namiętnością. Rym nie jest tu porządkiem wersyfikacyjnym, lecz podskórną nitką skojarzeń.
Najwięcej waży ostatnie zdanie. „Zapomniałam, że jestem kobietą” można czytać jako usprawiedliwienie: dotyk był niewinny, bo nie towarzyszyła mu kobieca kokieteria. Ale to samo zdanie przywołuje płeć i wszystkie normy, które się z nią wiążą. Skoro bycie kobietą wymaga pilnowania gestów, zapomnienie o tym jest chwilą wolności – a może także chwilą, w której pożądanie wymyka się spod kontroli. Przeprosiny próbują przywrócić porządek, ale wiersz nie pozwala zapomnieć, że już padł podziw dla czarnego irysa. Kobiecość zostaje nazwana jako rola, coś, o czym trzeba pamiętać lub co można utracić z pamięci.
Siła utworu bierze się z powściągliwości. W kilku linijkach Pawlikowska-Jasnorzewska szkicuje przypadek, zakłopotanie, fascynację i autoironię. Nie ma tu ani jednego wyrazu wprost nazywającego miłość czy namiętność, a mimo to pulsują one w metaforach i niedopowiedzeniach. To, co niewypowiedziane, okazuje się ważniejsze od tego, co przeproszone. Wiersz zachowuje się jak sam motyl: lekki, kruchy, znika, zanim zdąży się go opisać – zostaje po nim tylko ślad dotknięcia i niepewność, czy dotyk był naprawdę przypadkowy.