Młody czyżyk pyta starego, czemu płacze, skoro w klatce ma wygodniejsze życie niż w polu. Stary odpowiada, że młody urodził się już w niewoli, więc nie zna innego świata i można mu to wybaczyć. On sam był kiedyś wolny, a teraz zamknięto go w klatce – i dlatego płacze. Krasicki zestawia tu wygodę z wolnością. Dla młodego ptaka klatka to cały znany świat, dla starego – więzienie i utrata czegoś bezcennego. Smutek nie bierze się z braku pożywienia czy bezpieczeństwa, lecz z pamięci o swobodzie. Utwór ma nastrój cichej goryczy i współczucia; czuć w nim ból kogoś, kto pamięta lepszy stan i nie potrafi pogodzić się ze stratą. Morał można odczytać szeroko: przyzwyczajenie do ograniczeń nie znaczy, że są one dobre, a wolność ma wartość, której nie zastąpi żadna wygoda.
Ptaszki w klatce — Streszczenie
Czegoż płaczesz? staremu mówił czyżyk młody, Masz teraz lepsze w klatce, niż w polu wygody;
Tyś w niej zrodzon, rzekł stary, przeto ci wybaczę; Jam był wolny, dziś w klatce, i dla tego płaczę.